Papağanlar; Davetsiz Misafirler

Papağanlar; Davetsiz Misafirler

Türkiye’de sesiz sedasız iki komşumuz oldu: Yeşil papağan ve İskender papağanı. İstilacı türler tüm dünyada yerli türlere ve doğal yaşam alanlarına büyük zarar veriyor.

Yazı: Ferdi Akarsu / Fotoğraf: Özkan Üner

Kapı eşiklerimizde uyuyan kedi ve köpeklerle, çatılarımıza tüneyen güvercin, karga ve martılarla, Boğaz’ın yolcuları yelkovan ve yunuslarla yaşamımızı paylaşıyoruz. Hayatı yeşerten çiçekler ve ağaçlarla soluğumuzu paylaşıyoruz. Kentlerde nasıl çalkantılar, toplumsal olaylar meydana geliyorsa, ünlü doğa filozofu Aldo Leopold’un tabiriyle “etik sınırlarımızın dışında bıraktığımız” kentlerdeki yaban hayatta ve doğada da değişimler oluyor. Bunların çoğunluğu elbette yine insanoğlunun etkisiyle oluyor.  İşte bu türden bir değişimi son 50 yılda özellikle büyük kentlerdeki parklarda görüyoruz. “Sessiz sedasız” yeni komşularımız taşındı kentlerimize: Papağanlar…

Keşiş papağanı (Myiopsitta monachus) ve yeşil papağan (Psittacula krameri) günümüzde Uzakdoğu’dan Afrika’ya, Orta Asya’dan Amerika’ya kadar hemen hemen her yerde büyük kentlerin parklarında bulunuyor. Anavatanı Güney Amerika ve özellikle Uruguay olan keşiş papağanı, Kuzey Amerika, Portekiz ve İspanya ağırlıklı olmak üzere Batı Avrupa, Kore ve Japonya’ya kadar çok sayıda ülkede görülüyor. Yeşil papağan ise doğal olarak Afrika ve Güneydoğu Asya’da bulunsa da günümüzde Ortadoğu, Avrupa, Kuzey Afrika ve İngiltere’ye kadar dağılım gösteriyor.

Türkiye’de yeşil papağan ve dağılımı büyük oranda İstanbul’la sınırlı (Gülhane Parkı ve çevresi) İskender papağanı (Psittacula eupatria) olmak üzere iki tür papağan yaşamakta. Yeşil papağan özellikle İstanbul, İzmir, Ankara ve Antalya başta olmak üzere birçok kentte dağılım göstermekle birlikte, her geçen yıl yeni bir kenti istilaya devam ediyor.

“İstilacı tür” (invasive species), belirli bir yaşam alanında doğal türlerin kaybolması veya eksikliği durumunda “bazı” türlerin, bu boşluğu baskın koloniler oluşturmak vasıtasıyla kapatması durumunda kullanılıyor ekoloji biliminde. Söz konusu “bazı” türler, o bölgenin yerel türleri olabileceği gibi ağırlıklı olarak sözü edilen grup bizim yeşil papağan ve keşiş papağanı gibi anavatanı dışına çeşitli yollarla taşınmış olanlar. Türkiye’de kokar ağaç, küçük kumru ve balon balığı gibi istilacı türlere çok sayıda örnek verebilmek mümkün. Özellikle Süveyş Kanalı açıldığından beri Kızıl Deniz’den çok sayıda tür bu şekilde denizlerimizi istila etmeye devam ediyor. Orta Anadolu başta olmak üzere birçok göle aşılanan sudak gibi istilacı canlılar, yerli balıkları tehdit ediyor.

İstilacı türlerin büyük bölümü insan tarafından direk ya da dolaylı olarak doğal yaşam alanlarından taşınıyor. İstila ettikleri yaşam alanlarında çoğu zaman geri dönüşü mümkün olmayan zararlar oluşuyor ya da uzun yıllar ve büyük bütçeler gerektiren rehabilitasyon çalışmaları gerekiyor. ABD’de tehdit altındaki canlı türlerinin yüzde 42’sinden, küresel ölçekte ise yüzde 80’inden istilacı türler sorumlu. Uluslararası Kuşları Koruma Vakfı’na (Birdlife International) göre son 500 yılda 65 kuş türünün yok olmasındaki tek neden istilacı türler. Bir araştırmaya göre istilacı türlerin ABD ekonomisine verdiği yıllık zarar yıllık 138 milyar doların üzerinde; küresel ekonomiye verdikleri zarar ise 1.4 trilyon dolar civarında. Papağan türlerinin, özellikle keşiş papağanı ve yeşil papağanın istila ettikleri alanlara verdikleri zarara yönelik olarak İspanya, İngiltere ve ABD’de çok sayıda bilimsel araştırma bulunuyor. İki papağan da istila ettikleri alandaki doğal kuş türlerinin besinlerini ve yuvalarını gasp ediyor. Ağaç kovuklarında yuvalayan yeşil papağan, bu kovukların gerçek sahibi olan ağaçkakan, tırmaşık kuşu, baştankara, sıvacı gibi kuşları yuvalarından ediyor. Buna ek olarak ABD ve Britanya’da her iki tür de özellikle tarım alanlarına ve meyve bahçelerine ciddi zararlar veriyor.  İşin ironik boyutu, bu türlerin doğal yaşam alanları olan Asya, Güney Amerika ve Afrika’daki ormanların yok edilmesi nedeniyle, bu bölgelerde diğer papağan türleri gibi tehdit altında olmaları.

Fotoğraf: Yeşil papağanın Türkiye’deki dağılımı büyük oranda İstanbul’la sınırlı.

 

Paylaş: