Çanakkale Gezi Rehberi

Kitap

57’nci Alay Şehitliği ve Karargâhı

Mimar Nejat Dinçel tarafından tasarlanan 57. Alay Şehitliği, 1992 yılında Kaba Tepe-Conkbayırı yolu kenarında Kılıç Bayırı’nın güney ucunda, Bomba Sırtı’nın kuzeyinde ve muharebeler sırasında Anzak askerlerinin “Chess Board” (Satranç Tahtası) adını verdikleri bölgede, Kültür Bakanlığı-Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş, bütünüyle sembolik bir şehitliktir. Şehitlik; şadırvan, açık namazgâh, sembolik mezarlık ve anıttan oluşmaktadır.

Girişin hemen yanında torununun elini tutmuş şekilde tasarlanmış olarak yapılan ve Türkiye’nin en yaşlı gazisi iken 10 Eylül 1994’te, 108 yaşında vefat eden Hüseyin Kaçmaz’ın bronz heykeli bulunmaktadır.

Girişin sol yanındaki çimenlik alanda yere konulmuş mermer üzerinde, Atatürk’ün 1918 yılında gazeteci Ruşen Eşref ile yaptığı mülakat sırasında bizzat kendisinin anlattığı “Bomba Sırtı Vakası” yazılıdır.

Yine girişin tam karşısında şehitliğin doğu duvarında 57. Alay’ın 25 Nisan 1915 günkü taarruzunu temsil eden bir rölyef bulunur. Rölyef yaklaşık olarak 45 metrekaredir. Şadırvan ve açık namazgâh şehitliğin güney tarafında yer alır. Şehitliğin sembolik mezarlık kısmının kemerli bir girişi olup, bu girişten başlayan yürüyüş bölümü kuzey duvarında yer alan anıtın önünde son bulur.
Yürüyüş bölümünün önünde son bulduğu kuzey duvarının üstünde, 57. Alay’ın muharebelerdeki safahatını kısaca anlatan ve alayın şehit düşen personelinden bir bölümünün isimlerinin yazılı olduğu mermer bir plaka yer alır.

Şehitliğin eğimli zemini üzerinde, şehit düşen alay personelinin isimlerinin yazılı olduğu 500 adet baş taşı bulunmaktadır. Milli Savunma Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığı tarafından 1998 yılında yayımlanan Şehitlerimiz adlı eser üzerinde yapılan araştırma sonucunda, 57. Alay’ın Çanakkale Muharebeleri sırasında şehit düşen personelinden 1868 kişinin isimlerinin bulunduğu saptanmıştır. Tespit edilen 1868 isim ile şu an 57. Alay Şehitliği’nde yer alan 500 isim karşılaştırılmış ve sadece 3 ismin, belirlenen 1868 isim arasında bulunduğu saptanmıştır.

57. Alay Şehitliği, 2011 yılı 25 Nisan törenlerine yetiştirilmek kaydıyla yeniden düzenlenmiştir. Yapılan düzenleme çalışmaları sonucunda 57. Alay Şehitliği, bünyesindeki hatalardan arındırılmış ve her yıl burada yapılan törenlerin icrasını kolaylaştıracak bir biçime kavuşmuştur.

57. Alay Karargâhı’nın Arıburnu Cephesi’ndeki muharebeler sırasında bulunduğu yer ise şehitlik anıtı hizasında, Kesik Dere’nin batı yamacıdır. Bu karargâh yeri hakkında bize fikir veren en belirgin ifade, Atatürk’ün “Arıburnu Muharebeleri Raporu” adlı eserindeki ifadesidir:

“Arıburnu Kuvvetleri Kumandanlığından ayrılarak 17 Mayıs 1915 saat 09.20’de Kemalyeri’ni terk ettikten sonra, Kesikdere membaı yakınında bulunan 57. Alay Karargâhı’na giderek orada bugün doğrudan doğruya emrim altında bulunan 57., 64. ve 72. alay kumandanlarını çağırdım. Kendileriyle gerek mevcut vaziyetleri ve gerek malum olan 19 Mayıs 1915 hücumu için hazırlıklar vesaire hakkında gece yarısına kadar görüştüm…”
Atatürk’ün, bu ifadesindeki tarife göre 57. Alay Karargâhı’nın, günümüzdeki 57. Alay Şehitliği’nin doğu tarafında, Kesik Dere yatağından adı geçen şehitliğe doğru uzanan yamaç üzerindeki bir noktada yer almış olması kuvvetle muhtemeldir. Bu nokta ile ilgili muhtemel olan bir diğer konu ise 13 Ağustos 1915 günü saat 17:00 civarında şehit düşen 57. Alay Komutanı Yarbay Hüseyin Avni Bey’in de o gün bu karargâh yeri yakınlarında bir top mermisinin patlaması sonucu şehit olmasıdır.

İçindekiler