Çanakkale Gezi Rehberi

Kitap

Büyük Dere (Şarapnel Vadisi)

Küçük Arıburnu’ndan Hain Tepe’ye doğru uzanan MacLagan Sırtı’nın güneyinde yer alan dereye ve bunun yakın çevresine verilen isimdir. 1915 dönemine ait bazı Türk haritalarında “Büyük Dere” olarak tanımlanmıştır.
Büyük Dere’nin yatağını oluşturan vadinin doğu yönünde, içerilere doğru uzanan arazi yapısı, bir süre sonra iki ayrı vadi şeklini alır. İkiye ayrılan vadinin sol yanındaki dere, “Korku Deresi” (Monash Gully), sağ yanındaki dere ise “Kömür Kuyusu” ya da “Kömür Kapısı Deresi” (Bridge’s Road) olarak bilinir. Bu iki derenin birleşmesi ile oluşan Büyük Dere, Küçük Arıburnu’nun hemen güneyinde denizle buluşur.

Büyük Dere’yi oluşturan Korku Deresi ile Kömür Kuyusu ya da Kömür Kapısı Deresi, Arıburnu Cephesi’ndeki muharebeler sırasında Anzak kuvvetlerinin Merkez Tepe, Courtney’s Post, Quinn’s Post ve Pope’s Hill mevzilerine ulaşmak için kullandıkları, hayati öneme sahip irtibat yollarıydı. Bunlardan Korku Deresi, önemli ölçüde Türk ateşi altında kalmaktaydı.

Çanakkale Kara Muharebeleri sırasında Kaba Tepe’nin doğu yamacında mevzilenmiş Türk topçusu, Büyük Dere’nin denize döküldüğü bölgeyi ve vadi girişini fırsat buldukça ateş altına almıştır. Türk topçusunun kullandığı, havada ve belli bir yükseklikte paralanan ve etrafa şarapnel misketleri saçan ihtiraklı mermiler nedeniyle Anzaklar tarafından “Şarapnel Vadisi” olarak adlandırılmıştır.

Bu vadinin girişinde ve MacLagan Sırtı’nın güney yamacı dibinde yer alan mezarlık ise muharebeler sırasında oluşturulan ve içinde bulunduğu vadinin adıyla anılan Şarapnel Vadisi Mezarlığı’dır (Shrapnel Valley Cemetery).
İngilizler tarafından günümüzdeki haliyle 1919 – 1923 döneminde yaptırılan mezarlıkta, muharebeler sırasında buraya gömülmüş 28’i İngiliz, 527’si Avustralyalı, 56’sı Yeni Zelandalı ve 72’si kimliği meçhul olmak üzere toplam 683 asker yatmaktadır.

İçindekiler