Adım Adım Gelibolu Ateş ve Kurtuluş Meydanı

Kitap

Fotoğraf / Gürsel Akıngüç Arşivi

Conk Bayırı yönünde ilerlerken 180 Rakımlı Tepe’den sonra bölgedeki en önemli ikinci yükseltidir. Arıburnu Cephe hattına, deniz tarafındaki araziye ve Anafartalar Ovası’na büyük oranda hâkim, 216 metre rakımlı bir tepedir. Arıburnu’ndan başlayıp Kocaçimen Tepesi’ne doğru uzanan ve İngilizlerin ufuk hattı için “First Ridge” (Birinci Sırt), denize uzanan yamaçları için ise “Sarı Bayır” adını verdikleri silsile üzerindeki en belirgin noktalardan biridir. Conk Bayırı’na ulaşabilmek veya ulaşılmasını engellemek için mutlaka elde bulundurulması gereken bir arazi parçasıdır. Düz Tepe; batı yamaçlarında yer alan ve sahile kadar uzanan Sazlı Dere’nin bazı kollarının, tepenin zirve noktası ve bu noktanın daha kuzeyinde Conk Tepesi’ne doğru uzanan Conk Bayırı’nın neredeyse bütününe yönelik yaklaşma olanakları sağlaması nedeniyle, muharebeler sırasında önemli bir arazi kesimi olmuştur. Düz Tepe’nin böylesine önem arz eden bir konumda olmasının gerekçesi, Sazlı Dere’nin sahil kesiminde yer alan Mahmuz Sırtı [“No 2 Outpost” (2 No’lu İleri Karakol)] ve Şapka Tepe [“No 3 Outpost” (3 No’lu İleri Karakol)] gibi yükseltilerde birer direnek noktası oluşturmuş olan Anzakların varlığıdır. Anzakların elinde olan bu noktalardan başlatacakları baskın tarzındaki bir taarruz ile derinlikte uzanan arazideki tepecikler üzerinde dağınık durumda tertiplenmiş Türk ileri karakollarını aşmaları halinde, Sazlı Dere yatağını izleyerek, bir – iki saatlik sürede Düz Tepe üzerine ulaşmaları mümkündür. Böyle bir durumun gerçekleşmesi, Arıburnu Cephesi’nin sağ kanadının geri bölgesinden kuşatılması anlamına gelmektedir. 20 Mayıs 1915 günü Anzakların Mahmuz Sırtı üzerinden ve Sazlı Dere içinden düzenledikleri baskın sonucu, önceki adı “Balık Tepe” olan ve sonrasında buradaki çarpışmalar sırasında şehit olan Üsteğmen Halit ile Teğmen Rıza’nın adıyla “Halit ve Rıza Tepesi” olarak anılan tepe, bir süre de olsa Anzakların eline geçmiştir. 30 Mayıs günü geri alınan tepe, güneyindeki Sazlı Dere ile kuzeyindeki Çatlak Dere bölgesi üzerindeki Türk birliklerinin kontrolünün devamını sağlamıştır. Ancak bu olay, Arıburnu Cephesi Sağ Kanat Komutanı olarak görev yapan Mustafa Kemal’i bir hayli kaygılandırmış ve 180 Rakımlı Tepe’nin güneyinde bulunan karargâhını, 4 Haziran 1915 günü Düz Tepe’nin kuzeyi boyunca uzanan ve bu tepeyi Conk Bayırı’ndan ayıran dereye taşımasına neden olmuştur. O güne kadar herhangi bir isimle anılmayan bu dere, sonraları Kemal Dere olarak tanımlanmıştır. 4 Haziran-8 Ağustos 1915 tarihleri arasında, 65 gün süreyle Mustafa Kemal’in görev yaptığı 19’uncu Tümen Karargâhı bu dere içindeydi. Mustafa Kemal’in Çanakkale Cephesi’ndeki o çok bilinen fotoğrafı ise 17 Haziran 1915’de Kemal Dere’deki karargâhın yakınlarında, Düz Tepe üzerindeki siperde çekilmiştir.

İçindekiler