Adım Adım Gelibolu Ateş ve Kurtuluş Meydanı

Kitap

Fotoğraf / Gürsel Akıngüç Arşivi

İngilizlerin “Hill 60” (60 Rakımlı Tepe) olarak adlandırdıkları ve günümüzde batı yamacı üzerinde aynı adı taşıyan bir mezarlığın yer aldığı Bomba Tepe, yine İngilizlerin Sarı Bayır silsilesi olarak tanımladıkları kütlenin en yüksek yeri olan 305 metre rakımlı Kocaçimen Tepesi’nin kuzeydoğu yamaçları üzerinde yer alır. Bomba Tepe adıyla anılan ve Büyük Anafarta Ovası’na hâkim bu yükselti, hemen gerisinde uzanan Abdurrahman Bayırı üzerinden Kocaçimen Tepesi’ne ulaşmak isteyen bir kuvvet için aşılması gereken en önemli engeldir. Deniz seviyesinden yaklaşık 66 metre yüksekte olan Bomba Tepe’yi, batısındaki Damakçılık Bayırı’ndan ayıran dere ise Kayacık Ağılı Deresi’dir. 27 Ağustos 1915 günü Çanakkale Kara Muharebeleri’nin son büyük çarpışması burada yaşanmış ve bu nedenle de Türk kaynaklarında Bomba Tepe veya Kayacık Ağılı Muharebesi olarak tanımlanmıştır. Türk Ordusu, İkinci Anafartalar Muharebesi sonrasında Bomba Tepe üzerindeki mevzileri iyice tahkim ederek, burasını güçlü bir direnek noktası haline getirdi. Buradaki Türk direnek noktasının varlığı, Anafartalar bölgesindeki İngiliz 9. Kolordusu ile Arıburnu bölgesindeki Anzak Kolordusu’nun birbirleri ile olan bağlantısını ve ara hattını tehdit etmekteydi. 7. Tümen birliklerinin savunduğu Bomba Tepe’yi ele geçirmek ve ilk aşamada İngiliz 9. Kolordusu ile Anzak Kolordusu’nun bağlantısını ve ara hattını güven altına almak için General Cox emrinde oluşturulan mürettep bir kuvvetin, 27 Ağustos 1915 günü saat 17.00’de taarruza geçmesi planlandı. Taarruz öncesi saat 16.00’da bölgedeki Türk mevzilerini hedef alan topçu ateşi açıldı. Bir saat süren topçu bombardımanının ardından İngiliz piyadeleri, Kayacık Ağılı Deresi’nin oluşturduğu vadiciğin kuzey ve güney kısmından Bomba Tepe’ye doğru üç hat halinde taarruza geçtiler. Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlerce kuzeyden yöneltilen taarruz durduruldu. Ancak Bomba Tepe’nin güneybatı yönünden gelen İngiliz kuvvetleri, bu bölgedeki bazı Türk siperlerini ele geçirmeyi başardılar. İhtiyatta tutulan Türk birliklerinden 33’üncü Alay’dan iki tabur ile 6’ncı Tümen’in 17’nci Alayı’nın, 7’nci Tümeni takviye etmesi ile birlikte 28 Ağustos 1915 sabahına kadar bölgede süren çarpışmalarda bazı mevziler taraflar arasında el değiştirdiyse de İngilizler Bomba Tepe’nin zirve noktasına hiçbir zaman ulaşamadılar. İngilizlerin yaklaşık 1100 asker kaybettikleri ve hiçbir sonuca ulaşmayan taarruzları, 28 Ağustos 1915 sabahının ilk saatlerinde sona erdi. Türk tarafı da bu muharebede toplam 679 kayıp verdi. Bomba Tepe Muharebesi sonrasında İtilaf güçlerinin en son askerinin tahliye edildiği 9 Ocak 1916 tarihine kadar Çanakkale Cephesi’nde çarpışmalar, bir iki münferit durum haricinde tamamen mevzi muharebeleri şeklinde gerçekleşmiştir. İngilizler (CWGC) tarafından Mütareke Dönemi’nde burada yapılan mezarlık, muharebeler sırasında Bomba Tepe zirvesinin güneybatısındaki İngiliz siperlerinin üzerine inşa edilmiştir. Bu mezarlığa gömülen askerlerin çoğunun kimlikleri bilinmemektedir. Mezarlığın ortasında yer alan altı, yedi metre yüksekliğindeki anıtın üzerinde 182 Yeni Zelanda askerinin isimleri yazılıdır. Büyük Anafarta Köyü-Arıburnu istikametindeki yolun Mestan Tepe (Chocolate Hill) Mezarlığı’ndan gelen yolla birleştiği noktada yönlendirme tabelası bulunan ve toprak bir yol ile ulaşılan Bomba Tepe (Hill 60) Mezarlığı 42,68 metre çapında bir daire şeklinde olup, 1663 metrekare alan kaplamaktadır. Mezarlıkta 20’si İngiliz, 41’i Avustralyalı, 28’i Yeni Zelandalı ve 699’u kimliği meçhul olmak üzere toplam 788 kişi gömülüdür.

İçindekiler