50 Simgeyle Anadolu Tarihi

Kitap

Fotoğraf / Bergama / Tijen Burultay

Yunan klasik heykelciliği karşısında yeni bir heykel bilincini geliştiren en kapsamlı okul, Bergama Heykelcilik Okulu oldu. Hareket, ışık ve gölge, kütlenin daha incelikle işlenmesi ve mimariyle bütünlük bilinci burada yoğruldu. Bergama heykelcileri acıma duygusunu (pathos) öne çıkaran, insanın değişik olaylar karşısında farklı duyguları olduğunu ve bunların da insan bedeninde farklı gerilimler, kas hareketleri yarattığını yansıttılar. Bu durgun Yunan heykel anlayışının karşısındaki ilk ciddi sanatsal çıkış oldu. Şimdi Berlin Bergama Müzesi’nde bulunan Zeus Sunağı, bu okulun sanat özelliklerini en çok yansıtan işlerin başında geliyor. Şimdi İtalya’nın Terme Müzesi’nde bulunan bir başka heykel pathos olgusunun işlenişine en iyi örneklerden biridir. Bir eliyle ölmüş karısını tutarken, diğer elindeki kılıcı kendine saplayan Galat askerinin gerilimi, heykele bakana sirayet edecek denli gerçekçidir.

Mysia bölgesi kenti Pergamon, etrafındaki bereketli toprakları ile antikçağın gözde kentlerinden biriydi. Neredeyse kesintisiz bir yerleşimin görüldüğü kent İÖ 334’te, Granikos (Biga Çayı) Savaşı’nın ardından Büyük İskender’in kontrolüne girdi. İskender kentin yönetimini oğlu Herakles ile annesi Barsine’ye bırakmıştı. Ölümünden sonra ise kent, generallerinden Lysimakhos’a kaldı. Lysimakhos’un ölümünden sonra devlet hazinesinin korunduğu kent bu zenginlik sayesinde Paphlagonia’lı subay Philetarinos’a Pergamon Krallığı’nı kurma fırsatı vermişti. Helenistik dönemde 150 yıl boyunca Anadolu’nun önemli kültür merkezlerinden biri oldu. Örneğin İskenderiye Kütüphanesi, Mısır’ın kendi iç çelişkileri, yaşadığı kuşatmalar nedeniyle durgunluğa sürüklenirken, Bergama kütüphanesi yükseldi. Hem de Mısır’ın büyük bir kültür kıskançlığıyla, Bergama’ya kağıt ambargosu uygulamasına rağmen. Kendi parşömenini yani hayvan derilerinden kağıdını yapmış ve 60 bini aşkın yazılı çalışma Bergama kütüphanesinde bir araya gelmiş. Bergama Kütüphanesi Helenistik dönemde 200 bin kitaplık bir külliyatı barındırıyordu.

Bergama aynı zamanda alternatif tıbbın da merkezi oldu. Asklepieion’da uygulanan çeşitli tedavi yönetmleri arasında çamur banyosu, bitki tedavisi, spor tedavisi ve hastaların müzik dinleyerek ya da müzikle uğraşarak iyleşmesini içeren tedavi yöntemleri dönem tıbbının çok ilerisindeydi.
 Pergamon’a Philetarinos’un ölümünden sonra I. Eumenes, ardından oğlu I. Attalos (İÖ 241-197) krallık yaptı. Kenti askeri olduğu kadar sanat yönünden de seçkin bir yer haline getiren I. Attalos aynı zamanda Romalılar ile kurduğu yakın ilişki sayesinde onların Anadolu’ya ayak basmalarını da sağlayan kişiydi. Helenistik devrin bu en önemli kentinde, agorası, gymnasionu, Hera ile Demer tapınağıyla, tiyatrosu, anfi tiyatrosyla sizi ilk karşılayan yapılar oluyor. Elbette bir de Traian Tapınağı… Yukarı kentteki yapılar, II. Eumenes döneminin eserleridir ve bugün de hakiki kent plancılarının ilk örnek gösterdiği bir şehir planına sahiptir.

İçindekiler